Κυριακή 17 Νοεμβρίου 2013

Μια μέρα (40 χρόνια μετά) στο Πολυτεχνείο


Ξύπνησα με το μαρμάρινο τούτο κεφάλι στα χέρια
που μου εξαντλεί τους αγκώνες και δεν ξέρω που να τ' ακουμπήσω
Έπεφτε στο όνειρο καθώς έβγαινα από το όνειρο
έτσι ενώθηκε η ζωή μας και θα είναι πολύ δύσκολο να ξαναχωρίσει*
40 χρόνια μετά την εξέγερση του Πολυτεχενείου, αναζητώ το μονοπάτι που έχει χαθεί. Και συμφωνώ να πάω με φίλους και τα παιδιά τους. Να αποτίσουμε φόρο τιμής. Να προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε στα παιδιά τι συνέβη. Αυτά που σε τετριμμένες γιορτές φτάνουν να ακούγονται βαρετά στα αυτιά τους. Και μετά να συζητήσουμε, όλοι μαζί. Να μεταλαμπαδεύσουμε στους επόμενους το πάθος για αντίσταση και ελευθερία. Να τους διδάξουμε την αξία της έντιμης ζωής.
Κάτι άστραψε/ Κάτι έσπασε/Κάτι έμεινε/Κατέβηκα τις σκάλες και μπήκα**
Το σκηνικό μέσα στο προαύλιο χώρο γνώριμο και ξεφτισμένο. Πηγαδάκια, τραπεζάκια, συζητήσεις, κατάθεση στεφάνων. Στο κτίριο του Γκίνη, ένα φθαρμένο και πρόχειρα βαλμένο σκηνικό προσπαθεί να ζωντανέψει μνήμες, η επανάληψη που με το ζόρι συντηρείται. Η γενιά του Πολυτεχνείου λοιδωρείται γιατί εξαργύρωσε τους αγώνες της. Η επόμενη γενιά στέκεται και σχολιάζει. Συζητά ζητά όρους και προϋποθέσεις. Αγώνες εκ του ασφαλούς. Δικαιώνονται οι νεκροί σε κουρασμένες ψυχές;
Το μήνυμα έχει χαθεί. Των ανθρώπων που ξεχύθηκαν έξω στους δρόμους και συσπειρώθηκαν γύρω από το Πολυτεχνείο για να ανασάνουν ελεύθερα. Που τους βρήκε ένα βόλι εκεί που έτρεχαν να κρυφτούν.

Όταν κάτι περνά στην ιστορία, πυροδοτείται το χρέος σου απέναντί του. Κι όταν το ιστορικό γεγονός έχει βαφτεί με αίμα αθώων, αυτών που βρέθηκαν εκεί, που ξεπέρασαν φόβους, που μέθυσαν από τη στιγμή, που ανάσαναν μαζί με αυτούς που φώναζαν πάνω στα κάγκελα, τότε το χρέος βαραίνει τους ώμους σου. Θα χρειαστεί να ψάξεις και να δεις ποιος γράφει την ιστορία. Θα χρειαστεί να ξύσεις πληγές και μνήμες. Θα χρειαστεί να διαβάσεις...να μιλήσεις με τους γονείς, τους δασκάλους, τους φίλους και προπάντων να διαλέξεις πλευρά αυτής της αντικειμενικής ψυχρής ενημέρωσης ή της θερμής καρδιάς των παιδιών.

*Γιώργος Σεφέρης, Μυθιστόρημα

**Λ.Μπόρχες

Τετάρτη 13 Νοεμβρίου 2013

To μικρό σπίτι στη θάλασσα

Ένας μικρός κόλπος αγκαλιάζει τη θάλασσα. Η παραλία προστατεύεται από αέρα και κύματα, τα νερά αστράφτουν, το ψιλοχάλικο ξεκολλάει εύκολα απ' το σώμα. Γύρω-γύρω μοσχοβολούν τα πεύκα, τα γερμένα στην αλμύρα. Σαν να κρυφακούνε την αύρα, σαν να ετοιμάζονται ν' αποθέσουν φιλιά.

Κι εκεί που ετοιμαζόμαστε να υμνήσουμε ειδύλλια και καλοκαίρια, μια ασχήμια παραφωνεί ξεδιάντροπα. Πάνω στην παραλία, είναι χτισμένο ένα παράνομο. Με ξύλα ξεδοντιάρικα, σκουριασμένα καρφιά, ντενεκεδένια οροφή. Η παράγκα φτωχαίνει την ομορφιά τριγύρω. Μα έλα που είναι αρχαία. Έλα που δεν γίνεται να ζωγραφίσεις  την παραλία χωρίς να μουτζουρώσει μόνο του το χέρι αυτό το φτηνιάρικο κτίσμα στη μέση.

Στο καλύβι μένει μια οικογένεια με πολλά κι απρόβλεπτα πιτσιρίκια. Εκεί που για ώρες μένουν σιωπηλά, εκεί, μόλις ένα αρχίσει να μιλά, σκοτώνονται τα υπόλοιπα να καλύψουν τη φωνή του.
Τα πιτσιρίκια είναι μόνιμοι σκασιάρχες. Είχαν μια γιαγιά πιανίστρια και πολύ μορφωμένη και για κάποιο περίεργο λόγο, επικρατεί η ιδέα, πως αφού η μακαρίτισσα ήταν μουσική ιδιοφυΐα, ε,  τα εγγόνια δεν έχουν να διδαχθούν τίποτα στο σχολείο. Αυτό πιστεύει κι η μάνα τους και δεν τα στέλνει στο δάσκαλο. Η εκπαίδευση είναι μια περιττή πολυτέλεια. Ας είναι δωρεάν. Μόνο, λίγο πριν τις εξετάσεις καλεί έναν χρυσοπληρωμένο φροντιστή, να τους πει τα θέματα στα γρήγορα για να τα κάνουν σκονάκια και να περάσουν την τάξη. Τα πιτσιρίκια αλητεύουν, κλέβουν, ψαρεύουν, λίγο δουλεύουν στο άγονο χωραφάκι πίσω απ’ την παράγκα, μα  κανείς δεν φέρνει αρκετό φαί στο σπίτι.

Πατέρας δεν υπάρχει. Πολλοί γαμπροί πάνε κι έρχονται. Τα παιδιά είναι πολλών και αγνώστων πατεράδων που αφήνουν το κατιτί τους στη μάνα, αλλά βουτάνε περισσότερα απ' όσα δίνουν. Κι ενώ αυτά τα ξέρουν όλοι, στην οικογένεια το χουν μυστικό. Για την οικογένεια, τα παιδιά παρθενογεννήθηκαν απευθείας από τη γιαγιά την πιανίστρια.

Τελευταία στο σπίτι, μπαινοβγαίνουν τρεις γκόμενοι. Έρχονται και φεύγουν όλοι μαζί. Τρεις φλώροι που η μάνα τους φιλάει τα πόδια και άλλα μέλη του σώματος. Πάντα μπροστά στα παιδιά. Οι φλώροι όλο και ζητούν περισσότερα. Όχι πια απ' τη μάνα που δεν φτουράει, αλλά απ' τα παιδιά. Κάθε φορά, φεύγουν θυμωμένοι απειλώντας ότι δεν θα ξαναπατήσουν. Σκληροί άντρες τάχα μου,  με μπούκλες και φράντζες. Έχουν σκίσει τη γάτα εξ αρχής.  Όλο λένε θα δώσουν λεφτά στη μάνα, αν αφήσει νηστικά τα κακομαθημένα για να μάθουν, μα όσο κι αν ένα-ένα τα ορφανά πεθαίνουν, λεφτά δεν μπαίνουν στο σπίτι.
Η μάνα, ταπεινωμένη κι εγκαταλελειμμένη ξεπουλάει κάθε αξιοπρέπεια για ένα τελευταίο φιλί. Αχ.  Κι όλο αυτό το λέει στη γειτονιά και στα παιδιά πολιτική και διαπραγμάτευση. Όταν ήταν νεώτερη και της έφερνε χρήμα το γκομενιλίκι, το βάφτιζε δημιουργική λογιστική. Τώρα όμως, το έχει ρίξει στη δημιουργική γραμματική.
Κάθε φορά που οι γκόμενοι φεύγουν με καινούριες απαιτήσεις και νέα βίτσια, η μάνα- η παρατημένη γκόμενα, ρουφάει τη μύτη, σκουπίζει το πασαλειμμένο  ρίμελ απ τα μαραμένα μάγουλα και μεταμορφώνεται από σκισμένη γάτα σε κουτσαβάκη. Στρέφεται στα παιδιά της, φοράει μια μουστάκα και τα παραμυθιάζει πως είναι πατέρας βαρύς κι ασήκωτος.  Τα πλακώνει στα χαστούκια μέχρι να μολογήσουν πως την καταδικάζουνε τη βία. Τη βία που νοιώθουν να ξυπνάει μέσα τους, αλλά ποτέ-ποτέ τη βία της μάνας, γιατί αυτή είναι μια βία μόνιμη και νόμιμη. Σύμφωνα με τους κοινωνικούς λειτουργούς που επισκέπτονται την παράγκα και αμείβονται κρυφά από τη μάνα σε είδος και από τους γκόμενους σε χρήμα,  η βία της μάνας/πατέρα είναι μια βία σεβαστή και δεν λέγεται βία. Έχουν συμφωνήσει όλοι να τη λένε προστασία.
Μετά τα χαστούκια κι αφού τα πιο αδύναμα απ τα παιδιά έχουν πεθάνει στο ξύλο, το κουτσαβάκη/παρατημένη γκόμενα μαζεύει τα δαρμένα πιτσιρίκια και τους βγάζει λόγο. Τους λέει πως όλα πάνε καλά και σύντομα θα σταματήσουν οι χειμώνες στην παραλία, γιατί η μάνα μιλάει με το θεό και της έχει τάξει πως θα καρφώσει ένα χοντρό ήλιο πάνω απ την παράγκα κι όλο το χρόνο θα κάνει ζέστη. Σύντομα, πολύ σύντομα, τους υπόσχεται η μάνα, θα πείσει τους 3 γκόμενους να φύγουν κι όλα αυτά που κάνουν στην ίδια και στα πιτσιρίκια θα σταματήσουν.

Το περίεργο σ’ όλη αυτή την ιστορία είναι πως τα περισσότερα πιτσιρίκια την πιστεύουν.
Το χειρότερο είναι, πως μερικά πιτσιρίκια ονειρεύονται, όταν και αν μεγαλώσουν, να γίνουν κι εκείνα μάνες στη θέση της μάνας.

Δευτέρα 11 Νοεμβρίου 2013

Mια διαδρομή με το λεωφορείο

Η όμορφη στιγμή του διημέρου, η μισή ώρα που χόρτασε την ψυχή μου, ταξίδεψε σ’ένα λεωφορείο-φυσούνα. Ο οδηγός σχολούσε και βιαζόταν, βαριόταν, γκάζωνε και φρενάριζε με νεύρα: θέλω να πάω σπίτι μου-να πας, αλλά να φτάσουμε κι εμείς αρτιμελείς.

Χαμογελάμε στα φρεναρίσματα εγώ κι ο όμορφος. Το αγόρι που έγινε έφηβος και φέτος τελειώνει το σχολείο. Τον κοιτάω αχόρταγα. Αναγνωρίζω την ανάμνηση του μωρού μου, τα μεγάλα μάτια του πιτσιρικιού που πάντα βυθίζονταν σ' αυτό που είμαι. Έχει ακόμα αυτόν τον τρόπο που λέει: η ψυχή μου είναι δω. Δες με. Τον καμαρώνω γιατί τον έχει φυλάξει ετούτο το θησαυρό του βλέμματος.  Ανιχνεύω το πρόσωπο που άρχισε να χνουδίζει. Είναι μια σπάνια διαδρομή, γιατί πλέον δεν βγαίνει μαζί μας. Πια, δεν μας πολυμιλάει. Προτιμάει τους φίλους του και καλά κάνει. Έτσι είναι το φυσικό. Ο καθένας με τη γενιά του. Έτσι έκανα κι εγώ τότε.

Μα σήμερα, τώρα, είναι κοντά μου. Είναι στο απέναντι κάθισμα κι επιτέλους συζητάμε. Για το άγχος του, για τον καθηγητή που δεν τα εξηγεί καλά, για τις εκτιμήσεις και τις προσδοκίες των δασκάλων του, για τις προθεσμίες, τις εργασίες, τα διαγωνίσματα. Του δηλώνω πως είμαι δω. Πώς μπορεί να ζητήσει όποια βοήθεια  θέλει, όποτε θελήσει. Χαλαρώνει.


Κάπου κλείνει ένα νοητικό συρτάρι. Θέλει να ρωτήσει κάτι άλλο:  
Όταν όλα αυτά με τις εξετάσεις τελειώσουν, πού του προτείνω να πάει εκδρομή με τους φίλους του; Αρχίζουμε να μιλάμε για νησιά. Για τις δικές μου αναμνήσεις, για τις παλιές αγαπημένες εκδρομές, τα μέρη που θα θελα να χαρεί τόσο και περισσότερο απ' όσο τ΄ανάσανα εγώ. Για τόπους που θα ναι ωραίο να βρεθεί με όσους τώρα απολαμβάνει να περνάει την ώρα του. Που δεν είμαι πια εγώ, αλλά δεν έχει σημασία, γιατί ταξιδεύω στην ματιά την απαράλλαχτη και σκέφτομαι πως η αγάπη είναι μια σκυταλοδρομία. Όσο πιο καλά διανύσεις την πορεία σου, όσο πιο ομαλά περάσεις τη σκυτάλη- την αγάπη την ίδια, τόσο περισσότερα θα κερδίσετε όλοι. 
Εγώ κέρδισα μια διαδρομή με το λεωφορείο. 

Σάββατο 9 Νοεμβρίου 2013

πες μου


-πες μου τι βλέπεις
-μα δεν θέλω να δω
-πες μου, τι βλέπεις;
-είναι θολά και μακριά
-πες μου τι κοιτάς;
-κοιτάω το πάτωμα
-πες μου όμως, τι βλέπεις;
-είναι θολά και σκοτεινά
-πες μου αν βλέπεις
-μα δεν θέλω να δω
-πες μου, με βλέπεις;
-πού να κοιτάξω γιατρέ;
-πες μου τι θέλεις;
-να κοιτάω τον ουρανό
...
-πες μου, τι θέλεις;
-να με πιάσεις απ'το χέρι
-μα δεν μπορώ, είμαι ο γιατρός σου
...
-πες μου, τι θέλεις;
-να κοιτάξω ψηλά
-πες μου...τι; θέλεις;
-να πετάξω μακριά
-πες μου
-τι;



 9.11.1921. Κάπου στη Ζυρίχη. Ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Hermann Rorschach ζητά από τον ασθενή του να διαβάσει και να μιλήσει για τα σχέδια που βλέπει στα ζωγραφισμένα με σινική μελάνη χαρτιά στην προσπάθειά του να τον εξωθήσει να μιλήσει για τον εαυτό του. Η αντίληψη του κόσμου, όπως αέναα διηθείται από τις αισθητηριακές μας εμπειρίες, διασαλεύοντας και τροφοδοτώντας τον ψυχικό μας κόσμο...πες μου τι βλέπεις

Πέμπτη 7 Νοεμβρίου 2013

H Χώρα Των Δύο Άκρων

Μια φορά κι έναν καιρό υπήρχε μια χώρα γραμμική. Γραμμική σαν λεπτή κόκκινη γραμμή. Οι κάτοικοί της μοιράζονταν στις δύο ακραίες μεριές του τόπου. Γι αυτό τη λέγανε: Η Χώρα Των Δύο Άκρων. Στη δεξιά μεριά ζούσαν οι βαρυκόκαλοι που ήταν λίγοι. Οι άνθρωποι αυτοί είχαν μεγάλο ειδικό βάρος, ήταν πιο προσγειωμένοι και η γνώμη τους βάραινε. Στο αριστερό άκρο ζούσαν οι ελαφριοί που ήταν πολλοί και ήταν κάπως χαζοχαρούμενοι αλλά τους άρεσε να φωνάζουν ο ένας τον άλλο: «Ει, ψιτ! Νοικοκυραίε!». Ας ήταν κι ανέστιοι.