Pωτούσε για την ποιότητα

Vincent Van Gogh

Τελικά, η λέξη 'ποιότητα' τακίμιασε με το Θεό, την Πατρίδα, την Αλληλεγγύη, τη Δημοκρατία. Λέξεις κουρσεμένες, όλες τους. Κλειδωμένες στ΄ αμπάρια υπηρετούν σκοπούς αλλότριους. Μοιάζουν να έχουν ξεχάσει κι οι ίδιες πια ποιες είναι. Λέξεις-Καταφύγια πειρατών και σφετεριστών. Λέξεις ποτισμένες με δύναμη, που τους όρμησαν καιροσκόποι και ψεύτες.

Στο όνομα του Θεού κηρύχτηκαν διαβολεμένοι πόλεμοι. 

Ο πατριωτισμός έγινε το καταφύγιο των απατεώνων.

Την αλληλεγγύη τη μετέτρεψαν σε φόρο των αμάχων.

Κι η ποιότητα ξέπεσε σε χείλια ρατσιστών.

Ας πιάσει και κάποιος την Απελπισία, να της αλλάξει το νόημα παρακαλώ. Κι ένας άλλος θρασύς, ας ασχοληθεί λίγο με την Ντροπή.

(Ευτυχώς, υπάρχει ακόμα η ποίηση να μας λυτρώνει:

Pωτούσε για την ποιότητα των μαντηλιών
και τι κοστίζουν με φωνή πνιγμένη,
σχεδόν σβησμένη απ’ την επιθυμία.
Κι ανάλογα ήλθαν οι  απαντήσεις,
αφηρημένες, με φωνή χαμηλωμένη, 
με υπολανθάνουσα συναίνεση.
Κ.Π. Καβάφης)

…βγάζουν καπνόν ακόμη,…

 Αυτά είναι τα βιβλία που ακόμα ζούνε μέσα μου. Και άλλα σίγουρα, όλα όμως από τότε, από παλιά, μέχρι τα 25. Έκτοτε, και να ψάξω, αποτυπώματα δεν θα βρω.

 1.         ΓΑΛΗΝΗ-ΗΛΙΑΣ ΒΕΝΕΖΗΣ: Διότι ο γιατρός, ένας ελάσσων πρωταγωνιστής,  το μόνο που ήθελε ήταν να καλλιεργεί τα τριαντάφυλλά του στο νέο, αφιλόξενο τόπο. Η επιτομή του μοναχικού, αποτραβηγμένου ανθρώπου. Έτσι ένοιωθα τότε.

2.         L’ AMANT-MARGUERITE DURAS: A 25 ans, mon visage a été parti dans une direction imprévue (Στα 25 μου, το πρόσωπό μου έφυγε σε άγνωστες κατευθύνσεις) και εγώ ήμουν στην Αγγλία, όπου καθημερινά γινόντουσαν θαύματα, μέσα μου έσκαγαν πυροτεχνήματα και σαφώς και δεν με αναγνώριζα πλέον.

3.         ΒΙΟΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ-ΤΑΣΟΣ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗΣ:Στα περιθώρια κάποιων ποιημάτων δεν υπάρχει καθόλου κενός χώρος, ζωγραφιές, σημειώσεις, τραγούδια  που άκουγα μεταμεσονύκτια και αυτή η προδωμένη πορεία, ο αγώνας που τελικά πού κατέληξε, αυτή  η ευγενική φυσιογνωμία.

4.         MICHAEL ENDE-ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΧΩΡΙΣ ΟΝΟΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΧΩΡΙΣ ΤΕΛΟΣ : Η φίλη μου στην Αγγλία, δικό της ήταν, ένα βράδυ στις εστίες, από αυτά που έξω έβρεχε, λυσσομανούσε ο άνεμος, μου είπε: Διάβασέ μου ένα παραμύθι να με πάρει ο ύπνος. Και εκεί στα σκοτεινά ξεκινήσαμε και διαλύθηκε το δωμάτιο, διαλύθηκαν τα σύνορα και υπήρχαμε μόνο εμείς που ζούσαμε στο παραμύθι μέσα.


5.         ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΓΩΓΟΥ-ΤΡΙΑ ΚΛΙΚ ΑΡΙΣΤΕΡΑ & ΙΔΙΩΝΥΜΟ: Βέβαια, πρώτα είχε προηγηθεί η Παραγγελία, και ο δίσκος με τη μουσική του Κυριάκου Σφέτσα και τις απαγγελίες των ποιημάτων της, που ήταν μία αποκάλυψη. Και βέβαια, ο παιδικός μου φίλος έγραφε, έγραφε ποιήματα και είχε περάσει από τον Χρονά στην Οδό Πανός, είχε συναντήσει  τον Μιχάλη Κατσαρό, ε, στην περίπτωση της Γώγου πήγαμε μαζί στο σπίτι στην Γ’ Σεπτεμβρίου, δίπλα σχεδόν στην Αγ. Μελετίου, απλά χτυπώντας το κουδούνι, Και τι θέλετε βρε παιδιά, σας θαυμάζουμε, τι το θαυμαστό βλέπετε πάνω μου, μας κέρασε τσάι, αφήσαμε το βιβλίο στο τραπέζι στην κουζίνα, φύγαμε. ΈΝΑΣ ΥΠΕΡΗΡΩΑΣ ΗΤΑΝ Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ.

6.         ΠΑΣΚΑΛ ΜΠΡΥΚΝΕΡ-ΤΑ ΜΑΥΡΑ  ΦΕΓΓΑΡΙΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ: Τελειώνοντάς το και έχοντας πάει σερί για 2 μερόνυχτα αναλογήθηκα: Αυτό το βιβλίο έπρεπε να είχε καεί στην πυρά. Το απόλυτο αλάφιασμα, το πώς ο ένας εξουσιάζει τον άλλο μέσα από τον έρωτα σε συνδυασμό με την εφηβεία, όλα μία βόμβα μολότοφ έγιναν. Και τιμής ένεκεν το αναφέρω, η κολλητή μου, που δικό της ήταν το βιβλίο, το πέταξε, το πέταξε να μην το έχει. ΜΙΚΡΑ ΠΑΙΔΑΚΙΑ ΓΑΡ.

7.         ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΜΠΑΧ-ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΕΙΣ/ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΔΙΣΤΑΚΤΙΚΟΥ ΜΕΣΣΙΑ: Σα να είχε γραφτεί για μένα και για κανέναν άλλο, για εμένα που όλα άλλαζαν. ΖΩΗ/ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ, το κουβαλούσα και θέλω να το νιώθω πάντα δίπλα μου, όποιος γύρω μου βασανιζόταν, του το έδινα σαν αγιασμό η σαν θεία κοινωνία.

8.         ΣΥΛΒΙ ΖΕΡΜΑΙΝ-ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΩΝ ΝΥΧΤΩΝ Οι γενεαλογίες, αυτές οι περίεργες οικογένειες που ζούν εδώ και κάπου αλλού ταυτόχρονα, που το κάθε μέλος έχει την προίκα του και τον βραχύ του βίο, που τα δάκρυα της μάνας είχαν γίνει φυλακτό που προειδοποιούσαν, και συνειρμικά, θυμόμουν τη γιαγιά μου για την αδερφή της στο χωριό, κορίτσι νεαρό, που πήγε για μπάνιο στο ποτάμι και αρρώστησε και το ΄χασανε και όλα μπερδευόντουσαν ανάμεσα στα σόγια.

ΑΓΝΩΣΤΟΣ 

Στο διιστολογικό αφιέρωμα συμμετέχουν ακόμη οι:

Αναγεννημένη: Χωράει η ανάγνωση σε λίστες; Όχι 

lemon: να μου γράφεις, έστω και βαδίζοντας 

Ποδηλάτισσα: Η Ανάγνωση δεν χωράει σε Λίστες

Kizikum: Λίτσα

Ερυθρό Καγκουρώ: Η Ανάγνωση δεν χωράει σε Λίστες

Σημειωματάριο: Η Ανάγνωση δεν χωράει σε Λίστες

Βιβλιοθηκάριος: Η Ανάγνωση δεν χωράει σε Λίστες

Κυνοκέφαλοι (Γρηγόρης Στ.): αλαΛΙΣΤΑτα

Κυνοκέφαλοι (Γιώργος Μπ.): Η Λίστα του Γιώργου

Ο Ήχος του Ανέμου: Στα 21 καίγεσαι

Kospanti: Ο αναγνώστης kospanti

Τσαλαπετεινός: Ρευστή λίστα

7 τραγούδια (εχμ, 20 βιβλία) θα σας πω

Jenedy Paige painting

Υπάρχουν βιβλία τοξότες. Σε σημαδεύουν. 
(Υπάρχουν και βιβλία Υδροχόοι, που σε μεθούν, αλλά γι αυτά θα πούμε άλλη φορά, ελπίζω).

Ξεκινάω με μια γενικότητα. Εγώ κι η κόκκινη παρέα μου, αυτή στο κολονάτο, αγαπάμε τις γενικότητες: Για να σε σημαδέψει ένα βιβλίο πρέπει πρώτον:  να σε πετύχει στην κατάλληλη ηλικία, ώστε να έχεις όλα τα σχετικά αναγνώσματα αδιάβαστα και δεύτερον, πρέπει να έχεις ωριμάσει αρκετά για να πιάσει το μαγικό τσακ-φλουπ μετάγγισης λέξεων στο αίμα. Τρίτο: πρέπει το βιβλίο να είναι υπέροχο.

Με -περίπου- χρονολογική σειρά σημαδέματος, να η δική μου λίστα-που δεν είναι λίστα :

1.     Ουδέν νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο. ‘Ένας νεαρός, θυμωμένος, βαθύς, αληθινός σαν πληγή, Έρικ Μαρία Ρεμάρκ, γράφει για τον πόλεμο. Τον πόλεμο των χαρακωμάτων. Λέει κάπου ο συγγραφέας (το γράφω όπως το θυμάμαι, δεκαετίες μετά): Όλοι οι πολεμιστές των αντιπάλων στρατοπέδων, οι πετσοκομμένοι, οι σκοτωμένοι, οι τρελαμένοι, οι δηλητηριασμένοι, θα πρεπε να ‘ναι θεατές γύρω από ένα ρινγκ. Να βάζουν στοιχήματα και να πίνουν μπύρες. Να είναι αρτιμελείς και χαρούμενοι. Να λένε βρομόλογα, να φτύνουν, να γελάνε μεθυσμένοι, να πειράζονται, να σκουντιούνται και να κοροϊδεύουν τους παλαιστές. Οι παλαιστές θα έπρεπε να είναι οι ηγέτες που τους έστειλαν να σκοτωθούν. Να παλεύουν αυτοί μέχρι θανάτου. Κι ο νικητής να κερδίζει τον πόλεμο. Ο Ρεμάρκ τα λέει πολύ καλύτερα, αλλά δεν ξέρω που κρύβεται το βιβλίο. Αν το διαβάσεις αυτό στα 14, ε, κάπου εξατμίζεσαι ως αναγνώστης. Γίνεσαι σταγονίδιο αιωρούμενο πάνω από το ρινγκ.
2.   Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέυ. Όσκαρ Ουάιλντ, όπως λάμψη. Ένα μυαλό κατασκευασμένο σε αδαμαντοκοπείο. Τέλειο βιβλίο από κάθε οπτική γωνία.

3.      Ο Φύλακας στη Σίκαλη. Την ίδια εποχή με τα παραπάνω, διάβασα το διάσημο βιβλίο του Σάλιντζερ. Πολυδιαφημισμένο, είχε συνεπάρει τις φίλες μου. Περίμενα πολλά. Απογοητεύτηκα. Παραήμουν πιτσιρίκα για να το εκτιμήσω. Επίσης, η εφηβεία μου χαρακτηριζόταν από μια παραπλανητική νηνεμία. Το ξαναδιάβασα πρόσφατα, αφού λάτρεψα το νούμερο 7 της λίστας. Μερικές φορές δουλεύουν οι δεύτερες ευκαιρίες.

4.       1984. Εκείνη τη χρονιά (το διάβασα το 1984), ο κόσμος του ‘Όργουελ έμοιαζε συγκλονιστικός μεν, εξωπραγματικός δε.Πίστευα ακόμα,πως η αγάπη μπορεί να σώσει ακόμα κι έναν εφιαλτικό κόσμο. Γι αυτό και τη δική της δύναμη ανάγνωσα ως κυρίαρχη ιδέα του βιβλίου. Από τότε, μέρα τη μέρα, υποψιαζόμουν όλο και περισσότερο πως η παραποίηση των λέξεων, της ιστορίας, της αλήθειας, η χειραγώγηση, πατούσαν στη ράχη της αγάπης, μέχρι που την έκαναν χαλάκι στην πόρτα της πραγματικότητας.

5.       Τρυποκάρυδος (αυτό ανήκει σ' αυτά που πρωτίστως σε μεθούν, αλλά για τον Τομ θα κάνω πολλές εξαιρέσεις). Πρωτοδιάβασα Ρόμπινς κάπου στα 17. Λάτρεψα έκτοτε-αν και όχι ισοδύναμα- όλα τα βιβλία του και μάλλον έτυχε, αυτό να είναι το πρώτο. Έκρηξη. Ψυχεδέλεια, ρηξικέλευθος λόγος και ιδέες ξεσηκωτικές. Πρωτότυπες. Σταθείτε μόνο (αν τα καταφέρετε) στις μεταφορές του. Έχετε ξανασυναντήσει τόσο απαστράπτοντα, παιχνιδιάρικα άλματα;  Ένας συγγραφέας-επαναστάτης-Sui generis.
6.       Κυβεριάδα. Ιστορίες με ρομπότ, αλλά όχι για ρομπότ. Σουρεαλιστικές. Το Σολάρις δεν μου άρεσε γιατί ποτέ δεν φανταζόμουν, ότι ο Στάνισλαβ Λεμ, ο συγγραφέας του πιο ξεκαρδιστικού βιβλίου που έχω διαβάσει, θα μπορούσε να γράψει κάτι τόσο ασφυκτικό. Πάντα αναρωτιόμουν, πώς γίνεται, όλοι να ξέρουν το δεύτερο και να αγνοούν το πρώτο. (Nαι, ξέρω, φταίνε οι ταινίες)
7.       Ψηλή σηκώστε Στέγη Ξυλουργοί/Σίμορ, συστατικά στοιχεία. Μια ανάγνωση δεν αρκούσε για να ξετυλίξω το κουβάρι του μακροπερίουδου λόγου του Σάλιντζερ. Όσο ξαναδιάβαζα, τόσο γοητευόμουν. Ο Σάλιντζερ γράφει κι ακούς τον Παγκανίνι να σολάρει. Σταμάτησα κάπου στην 20^η επανάληψη, γιατί δάνεισα το βιβλίο στη συμπλόγκερ (ξίνισε). Ίσως το καλύτερο βιβλίο που έχω διαβάσει.
8.       Έγκλημα και Τιμωρία. Είχα τόσες αντιρρήσεις, στο ύφος, στην υπερβολή, στην κατήφεια του Ντοστογιέφσκι. Μου θύμιζε τόσο τη μιζέρια των Ελλήνων συγγραφέων. Μα έλα που αυτό το βιβλίο εισχωρεί στους πόρους, κυλάει στις φλέβες και σου ανεβάζει πυρετό πριν το πάρεις είδηση.

9.       Παπαδιαμάντης. Οι γονείς είχαν αγοράσει τα άπαντα και κάτι ατελείωτα ιδρωμένα καλοκαίρια, διάβαζα για μαυρομαντυμένες, τυλιγμένες, καμπουριασμένες, φόνισσες. Έμαθα τη γλώσσα του συγγραφέα, άρχισα να σκέφτομαι σ’ αυτήν. Εθίστηκα. Κατάλαβα επίσης πως ένας μεγάλος γραφιάς διακρίνεται όχι μόνο για τις ιδέες, την πλοκή, τους χαρακτήρες, τη ροή του λόγου, αλλά κυρίως για το μοναδικό συγγραφικό του αποτύπωμα.

10.   Ελεύθεροι Πολιορκημένοι. Στο σπίτι υπήρχαν και τα άπαντα του Σολωμού. Σχεδίασμα στο σχεδίασμα, εικονοποιώντας τον ποιητή να παιδεύει τους στίχους, να βασανίζεται, να γράφει, να τσαλακώνει, να πειραματίζεται, να ξεγυμνώνει ως την ύστατη απλότητα-την γραφή του, αποκαθάροντας την στην τελειότητα, σκεφτόμουν πως αρκεί ένα μόνο έργο –αυτό- για να λογαριάζεσαι ανάμεσα στους μεγάλους.

11.   Μετά έπεσε στα χέρια μου ο Καβάφης. Έπαψα να ψάχνω ποιητές. Ο Καβάφης έχει πολλές ιδιαιτερότητες. Μια απ αυτές είναι πως όσο κι αν έχει επηρεάσει κόσμο και κοσμάκη, δεν δημιούργησε σχολή. Κανείς δεν μπορεί να γράψει σαν αυτόν.

Η ανάγνωση δεν χωρά σε λίστες (πόσο σίγουροι είστε;)

Αντιπαρέρχομαι την αντιφατικότητα του εγχειρήματος και αρχίζω να αναρωτιέμαι: Και τι είδους λίστα να φτιάξω; Τη λίστα των αγαπημένων μου βιβλίων; Ή τα βιβλία που θα ήθελα να διασωθούν όταν θα τελειώνει ο κόσμος; Ή αυτά που είναι καταγεγραμμένα βαθιά μες τη ψυχή μου; Αυτά που θα πρότεινα να διαβάσει κάποιος που θα μας επισκεπτόταν από άλλο πλανήτη; Ή αυτά που θα έπρεπε να διαβάσει κάποιος για τη σωτηρία της ψυχής του; Με την εσκεμμένη αυτοαναφορικότητα του μπλόγκερ, ας μιλήσω για τη λίστα των βιβλίων που με ξεδίψασαν όταν αναζητούσα τη γνώση, που με διαμόρφωσαν όταν έστηνα την ηθική και μετρούσα τις αξίες μου, που τελικά διεύρυναν το πρίσμα μέσα από το οποίο παρακολουθώ τον κόσμο, δημιουργώ και βιώνω τις εμπειρίες μου. Είναι αυτά που θα ήθελα να μοιραστώ με κάποιον, χωρίς να έχει σημασία το φύλο του, η δοξασία του, η ανθρώπινη κατάστασή του, δηλαδή μαζί σας:

Ποιος φοβάται ποιον;

Ήθελαν να μας βοηθήσουν/(βυθίσουν)
Διαβάζω άλλα αντ’ άλλων. Συνεχώς. Εξάρθρωση αντί για αναδιάρθρωση. Μνημόσυνο αντί για μνημόνιο. Παράδοση αντί για διαπραγμάτευση. Μαγκάλι αντί για μανουάλι. Λαπετούζα αντί για Φαρμακονήσι.

Painting of a woman with her dead child by: Käthe Kollwitz Words from: Kindertotenlieder

Το μυαλό μου διαστρέφει επίσημες ανακοινώσεις. Μου ψιθυρίζει πως δεν τις διαστρέφει, μόνο επιστρέφει (το αρχικό νόημα χωρίς το περιτύλιγμα).
Είναι ένα μυαλό άρρωστο ή είν’ ο λόγος τους άρρωστος; Είναι η αλήθεια στη μέση ή η μέση είναι μέθη/πλάνη/κοινοτοπία/αποτέλεσμα παζαρέματος, που καμιά σχέση δεν έχει με την αρχική ιστορία; Βλέπω τους χαροκαμένους μετανάστες , βλέπω και τον υπουργό . Η καρδιά τρέχει να ψηφίσει. Το μυαλό στέκει αμήχανο. Είναι δυνατόν; Μα ποιος έχει συμφέρον να πει ψέματα;
Αν η ιστορία είναι τόσο προφανής, πού είναι οι συμπολίτες μου; Είναι ζωντανοί; Ο φόβος τους έχει νεκρώσει; Γιατί ελάχιστοι συζητούν γι αυτό; Και τι δικαίωμα έχει ο νεκρός ν αποφασίζει για τους ζωντανούς; Όσους απέμειναν ζωντανοί. Γιατί και η σιωπή, απόφαση είναι.
Αποδέχεσαι να δολοφονούν παιδιά; Αποδέχεσαι έστω, να πλανάται η υποψία μιας μαζικής δολοφονίας; Τι είδος είσαι; Αν εσύ φοβάσαι τόσο τους πρόσφυγες και τα μωρά τους, τόσο που δεν σε νοιάζει κι αν τα πνίξουν οι δικοί σου υπάλληλοι, τότε κι εγώ φοβάμαι εσένα.