Ζυράννα

Κάτι σαν πρόλογος

Για τις γυναίκες που με εμπνέουν, έχω ήδη μιλήσει:

Για τη δασκάλα των κλοπών.

Για την ατρόμητη πεθερά μου.

Για την τσαμπουκαλού θεία.

Για μια απ' αυτές όμως, είχα γράψει πριν ξεκινήσουμε αυτό το μπλογκ. Ανέσυρα λοιπόν το κείμενο για χάρη του αφιερώματος. Εντυπώσεις είναι από την ομιλία της Ζυράννας Ζατέλη στη Στοά του Βιβλίου το Μάιο του 2010. Την είχαμε παρακολουθήσει μαζί με τη Ρουμπίνη που είχε επιμεληθεί το κείμενο που ακολουθεί.

Επί της ουσίας

"Θα είμαι σύντομος!", λένε κάποιοι ομιλητές και με σιγουριά περιμένεις έναν λόγο που θα κρατήσει πολύ και θα σου φανεί πως διήρκεσε ακόμη περισσότερο.

Αυτή δεν είναι η περίπτωση της Ζυράννας Ζατέλη. 

Δεν έχει προετοιμάσει τίποτα, μας κοιτά με κάτι μάτια-βαθιά πηγάδια -αν πέσεις μέσα, χάθηκες-εκλιπαρώντας για υποστήριξη, για μια ερώτηση, που όμως, σύμφωνα με τους συντονιστές, οφείλει να περιμένει το τελευταίο μισάωρο της εισήγησης.

Δεν είναι μια φυσιογνωμία με την οποία περιμένεις να διασταυρωθείς στο δρόμο. Εκτός κι αν προαυλίζεσαι στον κήπο του φρενοκομείου. Μοιάζει να ξεδιπλώθηκε απ’ τις σελίδες κάποιου βιβλίου της. Ένα προσχηματικό φύσημα την μετέφερε από τη δυσδιάστατη έκδοση  στις τρεις διαστάσεις. Υποτυπωδώς. Αν γυρίσει στο πλάι, μπορεί και να εξαϋλωθεί. Έχει μια φωλιά πελεκάνων για μαλλιά και νάτη.

Πίνακας Θ. Μακρή

 Για λίγο θα είναι μαζί μας και μετά θα βουτήξει στον μαγικό της κόσμο. Όσο όμως κάθεται πίσω απ’ την έδρα του εισηγητή είναι απόλυτη, μακράν πιο πραγματική κι αληθινή απ’ όλους τους φερόμενους ως εκφραστές της αλήθειας. Θα μπορούσε να παραμείνει σιωπηλή και πάλι να είναι εύγλωττη. Η Ζυράννα ξεχειλίζει αλήθεια. Όπως όλοι οι άνθρωποι που κατοικούν μακρυά απ' τον κόσμο που εμείς οι υπόλοιποι βαφτίσαμε πραγματικό. Όπως όλοι οι άνθρωποι που έχουν το χάρισμα να δημιουργούν δικούς τους κόσμους.

Δεν σιωπά. Είναι γενναιόδωρη.

 Η φωνή ζεστή, ραδιοφωνική. Τέλεια άρθρωση, χωρίς ε. Λόγος συνεχής, στρωτός, αυθόρμητος.

Μας μιλάει για τα παιδικά της χρόνια.

Γεννημένη το 1951.

Σιγά μην έκρυβε την ηλικία της -εδώ ξεγυμνώνει την ψυχή της.

Γονείς του δημοτικού, ωστόσο θα μπορούσαν να γίνουν συγγραφείς.

«Ο πατέρας μου», λέει, «ήταν εξαίρετος αφηγητής. Διηγούταν τις ίδιες ιστορίες πολλές φορές, μα πάντα τις διάνθιζε με νέα στοιχεία. Ήταν πάντα το ίδιο και πάντα διαφορετικό. Η μητέρα μου, αν έγραφε θα ήταν μία Βιρτζίνια Γουλφ. Έχω 4 αδέλφια, τα περισσότερα ετεροθαλή. Συνηθισμένο φαινόμενο στις αγροτικές επαρχίες, όπου οι πατεράδες χήρευαν νέοι και παντρεύονταν χήρες με δικά τους παιδιά».

Μια κάποια ηρωίδα

Βαρσοβία 1942: Η καστανόξανθη κοπέλα σέρνει αργά το φορτωμένο καρότσι μέχρι το φυλάκιο. Την ακολουθεί ένα καστανόξανθο σκυλί. Μέσα από το τριμμένο μαύρο παλτό ξεχωρίζει ο άσπρος γιακάς της νοσοκομειακής ποδιάς. Ο φρουρός παίρνει τα χαρτιά της και την κοιτά περίεργα· παράξενο σκέφτεται, φορά το άστρο, αλλά τα χαρτιά της δείχνουν καθαρή Πολωνή, όπως και η κοψιά της. Σκύβει και μιλά στο διπλανό του.  Η γυναίκα, το σκυλί και το καρότσι παρατάσσονται στη σειρά. Εκείνη αναπνέει ελαφρά, ανεπαίσθητα. Η καρδιά της χτυπά δυνατά, αλλά δεν αφήνει να φανεί η ταραχή της. Καρφώνει τη ματιά της για να μην την προδώσει. Κοιτά τους Γερμανούς και βλέπει περιστέρια. Το βλέμμα της δεν είναι ούτε παρακλητικό, ούτε προκλητικό, ούτε περήφανο, μόνο άδειο, μέχρι να καταφέρει να περάσει. Ο ένας Γερμανός παίρνει τα χαρτιά της και μπαίνει μέσα στο φυλάκιο. Καθυστερούν. Εκείνη κάνει νόημα στο σκυλί κι εκείνο αρχίζει να γαβγίζει. Ο άλλος συνεχίζει να την παρατηρεί, επίμονα καρφώνοντας το βλέμμα στο καρότσι. Ο σκύλος συνεχίζει να γαβγίζει, πιο δυνατά τώρα, ενοχλητικά. Ο επικεφαλής από το φυλάκιο κάνει από μακριά σήμα στους άλλους δύο, τους νεώτερους, να την αφήσουν να περάσει. Έξω από το γκέτο την περιμένει ένα ασθενοφόρο. Ο οδηγός βγαίνει και τη βοηθά να ανεβάσουν το καρότσι. Βγάζουν γρήγορα τις τσάντες με τα ρούχα από το καρότσι και βρίσκουν το μωρό τυλιγμένο στις πάνες του. Το ασθενοφόρο απομακρύνεται γρήγορα, αφήνοντας το σκύλο στη γνώριμη καβάτζα του ακριβώς έξω από το τείχος. Μέχρι την επομένη…Φτάνοντας στο κτίριο που στεγάζει την υπηρεσία Ελέγχου Επιδημιών της Βαρσοβίας, ψάχνει να βρει το συνεργάτη που θα κρατήσει το μωρό για μερικές μέρες μέχρι να καταφέρουν να το φυγαδεύσουν στην πολωνική επαρχία. Μετά η κοπέλα ανεβαίνει στο ποδήλατό της και ξεκινά ανακουφισμένη κάνοντας δυνατά πεντάλ για 24 χιλιόμετρα μέχρι το Otwock.  Έχει πια σκοτεινιάσει. Φτάνοντας στο σπίτι της κάθεται και γράφει προσεκτικά σε ένα χαρτί το όνομα του μωρού και της οικογένειας μέσα από το γκέτο. Το κλείνει σε ένα γυάλινο βάζο και το θάβει κάτω από τη μηλιά στον κήπο της. Μαζί με τα άλλα...

Άγγελοι

Ξεφύλλιζα ένα παλιό τεύχος του National Geographic  όταν  βλέποντας αυτή την εικόνα βίωσα τη θεϊκή στιγμή όπου ο χρόνος σ’ εκτοξεύει στον μακρινό πλανήτη της νηνεμίας και των ακίνητων ρολογιών. Ίσως επειδή τείνουμε προς την Ινδία περισσότερο από ποτέ. Ίσως επειδή οι εικονιζόμενες είναι φτωχές όπως μας απειλούν συνεχώς ότι θα γίνουμε.

National Geographic, Necessary Angels